Am I normal when I feel joy and happiness after a loss?

When we talk about grief, we often think of sadness, loneliness and hopelessness, but who would come up with joy or happiness?

Still, sooner or later we will start to experience happiness again, even if it is just for a short moment. When that happens, many of us feel we are betraying our loved one.

We might feel uneasy or guilty. This happened to John as well.

John hadn’t been out for seven months after the sudden death of his girlfriend. He simply didn’t have the energy, even if he had wanted to. And he did not want to! They were going to marry, they had so many plans. He just couldn’t face all those happy couples out there.

But then his best friend had called “Let’s go to our favourite beach bar. At Sundays they have a delicious paella.”

“Yes, let’s do it!” The enthusiasm had even surprised John himself.

But now, now he feels awful, so he tells me. He has enjoyed it, hé lives while shé is dead.

 

jennifer-regnier-hoed over zee-unsplash

 

John scrolls through the photos on his phone and shows me the picture the waiter made.

“Hey, I hardly recognise you with that big cowboy hat!” I say.

John smiles a bit sheepishly. That was exactly what he wanted. He had said he would come but at the day he started to doubt. He wasn’t in the mood. His girlfriend was dead and look at him now, going out to have a good time! What a miserable boyfriend he was! And suppose he would meet people he knew! What would they think?

Then suddenly his eye had caught that hat, on top of the cupboard in the hall. How long had it been there!? With one big swirl he had put it on. He had looked in the mirror. Yes! Today he would be James, not John. Hey man! Cheers!

But that bravura has gone now, he feels guilty.

The feeling of betray

After a loss it is often uneasy, difficult, and so different to start doing enjoyable things again. As if it is inappropriate. As if you are betraying or forgetting your loved one. As if you should show your grief by walking around with bent shoulders and head down.

Grieving is compared to a pendulum movement. One time you focus on your loss, you experience your sorrow strongly. The next time you work on your recovery. You need distraction, some air. It can even happen at the same moment, you might feel sad ánd happy, you might feel angry ánd grateful.

Just holding on to your sorrow OR mainly escaping from your pain (by drugs, sex, over activity) is not healthy in the long run. It’s about finding a balance. And that does not happen by itself, you need time for that, your time.

Looking for those moments

You can help yourself by looking for those moments that are valuable, heartening, consoling or uplifting for you. You can look for people around you who like to support you with that. More so: you are allowed to. You can give yourself permission to do so. It is part of grieving. Actually some people keep going because of their sense of humour.

You have a choice – no, it’s not an easy one – you can bury yourself with the loved one you lost. Or you can live, in honour of yourself and in honour of your loved one.

 

Paella

 

The hat John worn that Sunday became his anchor. At times he walked around with it, even at home. It gave him strength. It gave him permission to try.

Gradually John lost the fear that he would forget or betray his girlfriend. He realised that his girlfriend would always be part of him, that their bond would not go away. He allowed himself to build a different life. A life with moments of missing, longing, regrets, despair and anger. A life with happiness, beauty and joy too.

John is going out for a paella more often, sometimes without a hat. And always asks for an Alhambra beer.

* *

Anja Hilkemeijer +34 676621490

Support with Grief and Loss

http://livingafterloss.es

https://verderlevennaverlies.wordpress.com/grief-support/

 

 

Posted in bloguk, Enjoy life during grief after a loss, Guilt and grief after a loss, Living after a loss, Support with grief and loss in Malaga and Surroundings | Leave a comment

Je kan niet rouwen om een vader die je niet hebt gekend

Zo, die zit. Ik doe een rouwcursus. Waarom? Geen idee, maar ik voel nú is de tijd. Want soms wéét je dat je iets moet doen. Het is mei 2011.

Daar zitten we en praten over reacties die je kunt hebben na een verlies. De meesten hebben schuldgevoelens of spijt.

Had ik maar eerder…. Had ik maar nooit…. Had ik nog maar kunnen zeggen dat… Twijfels en vragen die blijven terugkomen.

Makkelijk voor mij! Ik heb geen enkel gevoel van schuld, tekortkoming of spijt, niks nada. Een baby was ik. Nee, als er iemand tekort is geschoten is het mijn vader. Ja sorry dat ik het zo zeg. Ik beleef het van een afstandje.


Baby op schouder vader.jpg


Thuis gekomen, begin ik te schrijven; een brief aan mijn vader. Ik vertel hem over mijn leven, over de voor mij belangrijke momenten. Ik laat de brief zichzelf schrijven. Niet te veel nadenken, de woorden laten opkomen.

En dan merk ik opeens wat ik aan het doen ben.

Ik vertel hem mijn beslissingen, beslissingen waarvan ik weet dat hij het er niet mee eens zou zijn. Waarvan ik dénk dat hij het er niet mee eens zou zijn. Mijn vader, die ik alleen ken van foto’s en verhalen.

Een vriendelijke rustige man, diep gelovig met principes én humor. Nee, hij zou waarschijnlijk niet alles kunnen waarderen. Beter gezegd, hij zou vanuit zijn standpunt niet alles kunnen begrijpen.

Maar ik schrijf door. Want dit is míjn leven. Zo heb ik geleefd en zo leef ik vandaag. En het is alsof ik me opricht, alsof ik groei. Ik laat zien wie ik ben.


Baby


Als je opgroeit met een vader, heb je jaren de tijd… kun je ruzie maken, gesprekken voeren, weglopen en terugkomen, hulp vragen en steun krijgen, plezier maken en je ergeren, uit elkaar groeien en weer naar elkaar toe. Alles kun je doormaken. Dat heb ik niet gehad. Dat hebben wij kinderen die onze vader of moeder niet hebben gekend, niet kunnen be-leven.

En dat ben ik nu dus aan het doen. Al schrijvende. Dit ben ik. Niet meer en niet minder. Het is alsof ik hem recht aankijk. Alsof ik me opricht, alsof ik volwassen word.

Mijn vader heeft ook niet kunnen groeien. Het beeld van hem is stil blijven staan op het moment dat hij overleed. Maar ook hij zou veranderd zijn, door de tijd, door de relatie met mijn moeder, mijn zus en mij (en wie weet meer zussen of broers), door hemzelf en alles om hem heen.

Ik besef dat. Wij zouden er samen uit zijn gekomen. Ik minder radicaal, hij minder behoudend. Of niet. Hoe dan ook, het zou een enorme verrijking van ons leven zijn geweest, zo voel ik dat. En al schrijvende voel ik de band tussen ons groeien, de liefdevolle band.

Dus ook dat is rouwen: ontmoeten, de ander die er niet meer is, ontmoeten.

Ik neem mijn woorden terug. Je kan wél rouwen om een vader die je niet hebt gekend.

Ik ben dankbaar dat ik ben begonnen met het rouwen om een vader die er niet was en toch is. Een vader van wie ik zielsveel hou.

Anja

*    *   *    *

De rouwcursus doe ik tijdens ‘Psychotherapie en Persoonlijke Groei’ bij het Centrum voor Humanistische Psychologie in Malaga. De psychologen van dit centrum hebben de afgelopen 20 jaar een indringende en hartverwarmende vorm van rouwbegeleiding ontwikkeld die inmiddels door heel Spanje wordt gegeven. Ik ervaar hoe helend het rouwwerk is, voor mij en anderen, en zo ontstaat de vonk om me te verdiepen in rouw- en verliesbegeleiding en het oprichten van de Vereniging voor Steun bij Rouw en Verlies. 

Contact

Anja Hilkemeijer

Vereniging voor Steun bij Rouw en Verlies in Malaga en omgeving

verderlevennaverlies@gmail.com

Posted in blogdutch, Omgaan met verlies, Rouwbegeleiding in Malaga en omgeving, Steun bij rouw en verlies, Steun bij rouw en verlies in Malaga | 2 Comments

Een afscheid zó mooi, m’n hart sprong op

De licht houten kist waarin m’n tante ligt, m’n lievelingstante, staat voor ons in de aula. Daarachter de glazen deuren met mosgroene gordijnen, zo dun dat we er doorheen kunnen kijken. Allemaal zien we de gouden bladeren vallen.

Dat ze op zo’n heldere dag wordt begraven, de vrouw die ieder najaar riep “de herfst is nog nooit zo schitterend geweest!”. Een typische uitspraak van m’n tante die altijd het mooie rondom haar benoemde.

 

Rood herfst Jeremy Thomas

 

In haar laatste levensfase was ze zo verzwakt dat ze naar de hospice verhuisde om daar te sterven. Als vanzelf kwamen familie, vrienden en buren haar bezoeken en op het laatst bij haar waken. Dag en nacht. Ze was er dankbaar en verwonderd over: “Zit er weer een meissie!”.

Ons verwondert het niet; een vrouw die zoveel liefde uitstraalt, krijgt die warmte terug. Een vrouw van strenge principes en toch van grote souplesse. Ze leek nooit oud te worden omdat haar stem zong, haar ogen guitig straalden en haar handen fladderden.

 

Rood blad blauwe lucht Daniel Kim.jpg

 

Daar ligt ze dan in die eenvoudige kist. Voor altijd stil en onbeweeglijk. Zes jongemannen in zwart pak lopen in pas naar voren en stellen zich op naast de kist, hoge hoed in de hand. De hoeden gaan op en dan gebeurt er iets wat ik niet had verwacht en mijn hart doet opspringen.

Ze nemen de kist en tillen hem op hun schouders. Dat gebaar, dat mijn tante op de schouders wordt getild. Ja, dat verdient ze, zó de aula te worden uitgedragen. In stijl. Met respect. Een prachtig eerbetoon.

Voor sommigen is het niet meer dan een traditie, ouderwets misschien. Voor mij een passend gebaar, van eerbied en dankbaarheid, voor iemand die zoveel voor me heeft betekent.

 

Foto’s Jeremy Thomas en Daniel Kim (Unsplash)

Posted in Begrafenis, blogdutch, Omgaan met sterven en dood, Omgaan met verlies, Rouw en verlies Andalusie, Rouwbegeleiding in Malaga en omgeving, Rouwverwerking omgeving Malaga, Steun bij rouw en verlies, Steun bij rouw en verlies omgeving Malaga, Vriendschap en afscheid | Leave a comment

Kun je boeken over rouw maar beter niet lezen?

Een interview met actrice Geerteke van Lierop die twee jaar geleden haar partner verloor. Zelfhulpboeken over rouw hielpen haar niet. Integendeel, het gaf haar stress. OEI! Dat is schrikken! Hoe kan dat?

In het interview zegt ze: “Dan stond ergens iets over die fases en vroeg ik me af of ik het wel goed deed, niet per ongeluk een fase oversloeg.”

Toen ik dat las, begreep ik het beter. Er was een tijd dat men dacht dat rouwen in vijf stappen gaat, dat je bepaalde fases moet doorlopen. (Ik zeg het nu even zwart-wit!)

Als je ervan uit gaat dat rouwen in fases gaat, dan raak je in de war wanneer je je niet herkent in die fases. Dan kun je gaan denken dat je iets fout doet.

Je wereld staat op zijn kop en daarbij komt dan nog die angst: Doe ik het wel goed? Ik zit niet in fase 3! (Nogmaals, ik zeg het zwart-wit)

Hinkelen 2

Rouw is geen hinkelbaan met vaste sprongen om uiteindelijk bij het eindpunt te komen.

Rouwen kent geen vaste structuur. Rouwen gaat niet in fases die je in een bepaalde volgorde zou moeten doorlopen. Omdat ieder mens anders is en ook ieder verlies anders is, reageert iedereen op haar of zijn unieke manier.

Is er dan geen houvast? Heb je niets aan boeken over rouwen? Toch wel, ik vind van wel. Er zijn veel romans, gedichten en films over verlies, ook al ligt het er niet altijd dik bovenop. Ze kunnen je inzicht geven hoe mensen omgaan met zo’n diep ingrijpende gebeurtenis. Je kan meeleven, je kan herkenning vinden, je kan je getroost voelen. Ik zeg bewust je kán herkenning ervaren, het hoeft niet altijd zo te zijn natuurlijk.

Zo ook het boek van Van Lierop, over hoe zij verder leefde na het verlies van haar partner: “Een zee van glas: Over de dood die het leven dichterbij brengt”.

hinkelbaan[1].jpg

Ook informatieve boeken over rouw kunnen helpen. Zij laten zien dat er vele soorten verlies zijn en vele manieren om op dat verlies te reageren. Zij vertellen hoe mensen verder leven, wat zij en hun omgeving doormaken, waar zij troost, moed en hoop vinden.

Het helpt om te weten dat jij niet de enige bent die zo denkt, doet en voelt. Dat jij niet gek bent.

 

Boeken over rouw en verlies zijn er niet om je te vertellen welke manier van rouwen het beste is. 

Zij zijn er om je te laten zien dat er in de wereld van rouw vele wegen zijn en dat de jouwe daar ook bij hoort.

verandertaal3hinkelen4[1]

Een gids over verlies en verdriet. Met ervaringen en tips, uit het leven gegrepen

https://www.trouw.nl/samenleving/hoe-ga-je-verder-na-het-verliezen-van-een-dierbare-~ad79f3fa/

Mensen die een dierbare hebben verloren vertellen…

Anja Hilkemeijer 0034676621490

Vereniging voor Steun bij Rouw en Verlies

Posted in blogdutch, Omgaan met sterven en dood, Omgaan met verlies, Rouwbegeleiding in Malaga en omgeving, Steun bij rouw en verlies, Steun bij rouw en verlies omgeving Malaga, Verder leven met gemis en verdriet | Leave a comment

Hoe kan je weer genieten?

Peter had zich maandenlang teruggetrokken na de dood van zijn vriendin. Toen zijn beste vriend belde om weer eens paella te gaan eten, had hij spontaan ja geroepen. Het had hem goed gedaan.

Maar nu voelt hij die dubbelheid: hij heeft genoten, hij leeft en zij niet meer.

“Zo’n heerlijke paella gegeten!” Peter scrolt door de foto’s.

“Hé, ik herken je bijna niet met die grote cowboyhoed!” roep ik.

En dat was nou precies de bedoeling. Een goede vriend had gebeld; laten we weer eens naar onze favouriete strandtent gaan. Peter was er meteen voor in. Máár op de dag zelf sloeg de twijfel toe.

Zijn vriendin is vijf maanden geleden overleden en dan zou hij gezellig…? En stel hij komt bekenden tegen! Wat zouden ze denken?

jennifer-regnier-hoed over zee-unsplash

Opeens zag hij die hoed liggen, hoe lang lag die daar al? In een impuls zwaaide hij hem op z’n hoofd. Jaaa! Vandaag was hij niet Peter maar Pete! Hij keek in de spiegel. Hey man! Cheers!

Maar nu voelt hij zich toch bezwaard.

Na een verlies is het vreemd, moeilijk, zo anders om ook weer leuke dingen te gaan doen. Of in ieder geval te proberen. Veel mensen ervaren dat zo. Alsof het ongepast is. Alsof je degene die er niet meer is, verraadt of zou vergeten. Alsof je beter somber kijkend, voorovergebogen, de straat op kan gaan.

Rouwen wordt ook wel vergeleken met een slingerbeweging. De ene keer ben je gericht op je verlies en de andere keer werk je aan je herstel. Je hebt ook afleiding nodig, even lucht.

Het is belangrijk aandacht te hebben voor je verlies EN om je dagelijks leven op te gaan pakken, een dagelijks leven dat zo veranderd is.

Te lang in het verdriet blijven of te veel voor het verdriet wegvluchten is op de lange duur niet gezond. Het gaat er om een balans te vinden. En dat gaat niet vanzelf, daar mag je tijd voor nemen, jouw tijd.

Paella

Peter had zich maandenlang teruggetrokken en had het nodig om naar buiten gaan, te lachen met een oude vriend, een stukje van het vroegere leven op te pakken. En nu voelt hij de dubbelheid, het schuldgevoel dat hij genoten heeft. Hij leeft en zij niet meer.

“Is je liefde voor je vriendin veranderd?” vraag ik. Hij schudt zijn hoofd. Ze bleken Alhambra te hebben, haar lievelingsbier! “We hebben op haar geproost.”

Je hebt een keuze: je kunt sterven met de doden en je kunt leven, ter ere van jezelf en van de geliefde persoon die niet meer bij je is. De persoon met wie de band blijft.

En zo praten we nog even.

“Gelukkig dat het zomer wordt”, roep ik als Peter wegloopt, “dan kun je die hoed vaker opzetten!”

Fontuin Alhambra.jpg

Die hoed werd een anker voor Peter. Hij zette die op als hij wist dat hij te diep wegzakte. Als hij niet durfde. Gewoon als hij het nodig had, ook thuis. Die hoed gaf hem toestemming te mogen voelen wat hij voelde en te mogen proberen.

Langzamerhand verloor hij de angst dat hij zijn vriendin zou vergeten of verraden. Hij mocht van zichzelf een nieuw en ander leven opbouwen en ja daar hoorde ook het gemis en de pijn bij. Maar zijn vriendin zou er altijd deel van bijven uitmaken.

Hij gaat nu wat vaker paella eten, soms ook zonder hoed. En vraagt altijd om een Alhambra biertje.

Steun bij Verlies 

 

(foto hoed: Jennifer Regnier)

(De personen en gebeurtenissen zijn door mij verzonnen; ze zijn gebaseerd op dat wat ik hoor, lees en herinner)

Posted in blogdutch, Omgaan met sterven en dood, Omgaan met verlies, Rouwbegeleiding in Malaga en omgeving, Schuldgevoel om te genieten, Steun bij rouw en verlies, Steun bij rouw en verlies in Malaga, Verder leven met gemis en verdriet, Vinden van veerkracht, vertrouwen en verbinding | Leave a comment